Đồ thừa kế, đồ được tặng, đồ mua lại: có cần khai quang lại không
Các bài trước trong mục Khai quang đều nói về đồ mới: mua về, chưa ai dùng, có nên làm lễ hay không. Bài này nói về những món đã có chủ trước: đồ ông bà cha mẹ để lại, đồ được người khác tặng, đồ mua lại ở chợ đồ cũ hay của người quen. Câu hỏi hay gặp là “có phải khai quang lại không”, và câu trả lời phụ thuộc vào món đồ đó đã từng được dùng vào việc gì.
Cũng nói trước một điều: chuyện này thuộc tín ngưỡng gia đình. Mỗi nhà, mỗi vùng có tục riêng, và không ai có quyền phán một cách làm là sai. Bài này chỉ sắp xếp lại các trường hợp để gia đình tự quyết cho tỉnh táo.
Phân ra ba loại trước khi hỏi chuyện nghi lễ
Gần như mọi băn khoăn đều gỡ được khi xếp món đồ vào đúng loại:
- Đồ thờ: tượng Phật, tượng thần, bát hương, bài vị, ảnh thờ, đồ trên bàn thờ gia tiên.
- Đồ mang theo người: vòng tay, chuỗi hạt, mặt dây, nhẫn.
- Đồ trang trí mang ý nghĩa phong thuỷ: tỳ hưu, thiềm thừ, quả cầu, tranh, chuông gió, đặt ở phòng khách, bàn làm việc.
Ba loại này được đối xử rất khác nhau trong tập tục, nên đừng gộp chung thành một câu hỏi.
Đồ thờ ông bà để lại: thường là giữ nguyên, không “làm lại”
Với tượng thờ và bát hương đang ở trên bàn thờ gia tiên, nhiều gia đình coi đó là đồ đã được thờ phụng liên tục, nên không có chuyện “khai quang lại” như món mới mua. Việc thường gặp hơn là:
- Bao sái: lau dọn bàn thờ vào dịp cuối năm hoặc trước giỗ, có thắp hương xin phép trước khi động vào.
- Di chuyển bàn thờ khi chuyển nhà hay chia nhà: nhiều nhà làm lễ xin phép trước khi chuyển và làm lễ an vị ở chỗ mới. Đây là dịp gia đình hay nhờ người có hiểu biết hướng dẫn.
- Thay đồ thờ hỏng: tượng sứt nặng, bát hương vỡ thì nhiều nơi làm lễ trước khi thay. Đồ cũ được hoá, thả hoặc gửi chùa tuỳ tục từng vùng.
Khi trong nhà có nhiều anh chị em, chuyện ai giữ bàn thờ, ai giữ bát hương là chuyện của gia đình bàn với nhau. Người tư vấn đàng hoàng sẽ không chen vào quyết định đó.
Đồ mang theo người được tặng hoặc thừa kế
Vòng tay của mẹ, chuỗi hạt bà đeo cả đời: nhiều người muốn đeo như một cách nhớ người thân. Ở đây có hai quan niệm cùng tồn tại:
- Có người tin đồ đeo lâu “mang khí” của chủ cũ, nên muốn làm sạch hoặc làm lễ trước khi đeo.
- Có người lại coi chính điều đó là ý nghĩa, đeo để giữ kỷ niệm, không làm gì thêm.
Cả hai đều là lựa chọn hợp lý. Việc nên làm bất kể theo quan niệm nào là kiểm tra độ bền: dây xâu chuỗi hạt cũ thường đã giòn, mục, khoá bạc mòn. Đeo luôn khi chưa thay dây là cách nhanh nhất để đứt chuỗi giữa đường, lăn mất hạt. Mang ra thợ xâu lại, thay khoá, rồi mới đeo hằng ngày.
Đồ trang trí mua lại của người khác
Đây là nhóm hay bị doạ nhất. Một số người bán dịch vụ nói đồ cũ “mang nghiệp chủ trước”, “phải hoá giải mới dùng được”, kèm chi phí không nhỏ. Nên nhìn thẳng vào chuyện này:
- Không có cách nào kiểm chứng một món đồ “mang” cái gì của chủ cũ.
- Người muốn yên tâm thì lau rửa sạch, đặt vào chỗ mới, có thể thắp nén hương nếu nhà có thờ cúng. Không cần chi phí lớn.
- Ai muốn làm lễ đầy đủ thì mang tới nơi thờ tự quen thuộc, giống như với đồ mới.
🔴 Khi có người nói đồ cũ trong nhà “gây hại” và chỉ cách giải tốn tiền
Đây là kịch bản quen: gia đình gặp chuyện buồn, có người đến xem và chỉ vào một món đồ cũ, bảo đó là nguyên nhân, rồi đưa ra cách giải đi kèm khoản phí, đôi khi kèm luôn việc mua vật phẩm thay thế từ chính người đó. Mấy dấu hiệu nên dừng lại:
- Gieo lo trước, bán cách giải sau, trong cùng một buổi.
- Giục làm ngay, “để qua rằm là muộn”.
- Đòi mang món đồ đi “xử lý” ở chỗ khác, nhất là món có giá trị như đồ đồng cổ, đồ ngọc.
- Không nói rõ chi phí trước, hoặc chi phí tăng dần sau mỗi lần “phát hiện thêm”.
Chuyện buồn trong nhà, nhất là sức khoẻ, cần được giải quyết đúng chỗ: bác sĩ cho bệnh, người có chuyên môn cho chuyện pháp lý, tiền bạc. Đồ vật cũ không phải là thứ cần đổ lỗi trước tiên. Bài về các dấu hiệu nên tránh khi chọn người tư vấn trong mục Chọn người tư vấn có danh sách đầy đủ hơn.
Làm sạch đồ cũ: đừng làm hỏng giá trị của nó
Đồ cũ, nhất là đồ đồng và đồ gỗ lâu năm, có lớp gỉ, lớp màu thời gian mà người chơi đồ cổ gọi là lớp “da”. Chà mạnh cho sáng bóng có thể làm mất giá trị của món đồ, và không lấy lại được.
- Đồ đồng: phủi bụi bằng chổi lông mềm, lau khăn khô. Không chà giấy nhám, không dùng nước chanh, giấm hay chất tẩy đánh đồng nếu chưa hỏi người hiểu.
- Đồ gỗ: lau khăn khô, kiểm tra mọt. Gỗ có lỗ mọt mới (có mùn gỗ rơi ra) thì nên tách riêng khỏi đồ gỗ khác.
- Đồ sứ: rửa nước ấm, xà phòng nhẹ. Đồ có vết hàn, vết gắn cũ thì không ngâm lâu.
- Ngọc, đá: lau ẩm. Ngọc có vết rạn cũ thì không ngâm nước nóng.
Đồ không muốn giữ nữa thì sao
Có những món mình nhận về nhưng không hợp, không có chỗ đặt, hoặc gợi lại chuyện buồn. Cách xử lý thường thấy:
- Đồ thờ: gửi chùa, đền theo cách nơi đó hướng dẫn. Hỏi trước, vì không phải nơi nào cũng nhận.
- Đồ trang trí, trang sức: tặng lại người cần, bán lại, hoặc cất kỹ cho con cháu sau này.
- Không vứt đồ thờ lẫn vào rác sinh hoạt nếu gia đình có tín ngưỡng, vì sau này nghĩ lại thường áy náy.
Nói gọn lại
Trước khi hỏi “có cần khai quang lại không”, hãy xếp món đồ vào đúng loại. Đồ thờ đang thờ thì giữ, lau dọn và di chuyển có lễ xin phép; đồ đeo thì kiểm dây, kiểm khoá trước; đồ trang trí mua lại thì lau sạch là đủ cho phần lớn gia đình. Ai chỉ vào đồ cũ trong nhà, bảo đó là nguyên nhân gây hoạ rồi bán ngay cách giải, thì đó là lúc nên chậm lại và hỏi thêm người khác.